Annenize ya da babanıza yaşlı bakıcısı arıyorsanız ilk soru kimi bulacağınız değildir. İlk soru, evde ne tür bir desteğe ihtiyaç olduğudur. Yemekte ve banyoda yardım bir iştir, serum ya da yara bakımı başka bir iş. Yatılı mı gündüzlü mü kararı da bu cevaba bağlıdır.
Bu rehber aileler için yazıldı. Bakıcı ile sağlık personeli arasındaki sınırı, çalışma biçimlerini, ücreti belirleyen kalemleri ve evdeki hazırlığı anlatıyoruz. Resmî hizmetlere nereden sorulacağına, yazılı anlaşmaya ve SGK bildirimine de değiniyoruz. Burada tanı ya da tedavi önerisi yok. Sağlıkla ilgili kararlar için hekiminize danışın.
Yaşlı bakıcısı mı, sağlık personeli mi? Önce ihtiyacı yazın
Aramaya başlamadan önce bir günü kâğıda dökün. Sabah kalkıştan gece yatışa kadar hangi işte yardım gerekiyor? Yemek, banyo, tuvalet, ilaç hatırlatma, yürüyüş, doktora gidiş. Gece kalkıyor mu? Yalnız kaldığında güvende mi? Bu liste hem aday görüşmesinde hem ücret konuşmasında elinizin altında olsun.
| İhtiyaç | Kim bakar | Dikkat |
|---|---|---|
| Yemek, eşlik, ev içi düzen | Yaşlı bakıcısı | Hangi ev işlerinin dahil olduğunu ayrıca konuşun |
| Banyo, giyinme, tuvalet, yürürken destek | Yaşlı bakıcısı | Kişiyi kaldırmak gerekiyorsa adayın deneyimini sorun |
| İlacı saatinde hatırlatma | Yaşlı bakıcısı | Hekimin yazdığı takvime uyar, dozu değiştirmez |
| Enjeksiyon, serum, yara bakımı | Sağlık personeli | Hekimin yönlendirmesi gerekir, bakıcıya bırakılmaz |
| Yeni ya da kötüleşen belirti | Hekim | Bakıcı gördüğünü aktarır, tanı koymaz |
Bir adayın “yaparım” demesi bu sınırı değiştirmez. Bakım ihtiyacı zamanla değişebilir. Değiştiğinde hekime danışın ve görev listesini yenileyin. Sağlık personeli de gerekiyorsa bunu bakıcının işinden ayrı bir iş olarak planlayın.
Yatılı yaşlı bakıcısı, gündüzlü ya da saatlik: hangisi uygun?
Doğru seçim, bakılan kişinin gece ve gündüz ne kadar yalnız kalabildiğine bağlıdır. Aşağıdaki tablo karar vermek için bir başlangıçtır.
| Çalışma biçimi | Uygun olabileceği durum | Dikkat | Ücrete etkisi |
|---|---|---|---|
| Yatılı | Gece de yanında birinin bulunması gerekiyor | Bakıcının ayrı dinlenme alanı olsun, gece kalkışları yazılsın | Gece sorumluluğu, iş yükü ve izin düzeni |
| Gündüzlü | Geceleri ailesi yanında ya da gece güvende | Geliş ve gidiş saati belli olsun, sonrasında kimin sorumlu olduğu netleşsin | Çalışılan saatler, iş yükü ve ulaşım |
| Saatlik ya da refakat | Yalnız belli işler için destek gerekiyor: doktora gidiş, belli saatlerde eşlik | İş tek tek yazılsın, ayda kaç gün çalışılacağı SGK usulünü etkiler | Saat, iş türü ve mesafe |
Yatılı düzende bakıcının nerede kalacağını, yemeğin nasıl çözüleceğini ve izin günlerinde kimin bakacağını önceden konuşun. Gündüzlü düzende en kritik an, bakıcının çıktığı saattir. O saatten sonra evde kimin olacağını belirleyin. Emin değilseniz önce kısa bir deneme konuşabilirsiniz. Deneme sırasında bakılan kişinin ne hissettiğini de sorun.
Yaşlı bakıcısı ücretini ne belirler?
Yatılı yaşlı bakıcısı fiyatları için geçerli tek bir liste yoktur. Aynı unvanın arkasında farklı işler olabilir. Tutarı şu kalemler etkiler:
- Çalışma biçimi. Yatılı, gündüzlü ya da saatlik olması işin kapsamını değiştirir.
- Bakım yükü. Kişi kendi yürüyor mu, yataktan kaldırılması gerekiyor mu?
- Gece düzeni. Gece kalkmak gerekiyor mu, bu işe dahil mi?
- Ev işleri. Yemek, temizlik ve çamaşır göreve giriyor mu?
- Bakılan kişi sayısı. Evde birden fazla kişiye bakılacaksa bunu baştan söyleyin.
- Deneyim. Benzer bir bakım işinde çalışmış olması fiyatı etkileyebilir.
- Konum ve ulaşım. Evin yeri ve yol masrafını kimin karşılayacağı.
- İzin ve yedek kişi. İzin günlerinde başka biri gelecek mi, bedeli kim ödeyecek?
- Sigorta ve şirket bedeli. Sigortayı kim yapıyor, rakama hizmet bedeli giriyor mu?
Karşılaştırırken her adaya aynı görev listesini verin. Düşük görünen bir rakam gece işini ya da sigortayı içermiyor olabilir. Sağlık personeli gerekiyorsa onun ücretini ayrı düşünün.
Günlük işleri, çalışma biçimini ve ilinizi anlatın. Hirovo’da bu alanda kayıt henüz az. Bölgenizde uygun biri varsa size teklif verebilir, yanıt gelmeyebilir de. Bu rehberdeki kontrolleri her adayla kullanabilirsiniz.
Yaşlı bakımı için talep oluşturun →Evi hazırlayın: düşme riski, ilaç takvimi, acil numaralar
Bakıcı gelmeden önce yapılacak birkaç düzenleme onun işini de bakılan kişinin güvenliğini de kolaylaştırır.
- Düşme riski. Geçiş yollarını açın. Kayan halıları ve yerdeki kabloları kaldırın. Yatak ile tuvalet arasındaki yolu gece de aydınlık tutun. Banyoda kaymayı önleyen önlemleri ve tutunma desteğini düşünün.
- İlaç takvimi. Hekimin yazdığı ilaçları, saatleriyle birlikte tek bir listeye geçirin. Verilen ilacı işaretlemek için yer açın. Listeyi hekim değiştirdiğinde siz de güncelleyin.
- Acil numaralar. 112’yi, aile yakınlarını ve takip eden hekimi görünür bir yere yazın. Evin açık adresini, bilinen alerjileri ve kullanılan ilaçları da ekleyin.
- Günlük defter. Yemek, uyku ve fark edilen değişiklikler için basit bir defter tutulsun. Bu notları hekimle paylaşabilirsiniz.
- Para ve eşya. Banka kartı ve şifre vermeyin. Evin harcamaları için ayrı bir düzen kurun, fişleri saklatın. Değerli eşyaları kaldırın.
Acil durumda 112’yi arayın. Bunu bakıcıya ilk gün söyleyin ve size ne zaman haber vereceğini konuşun. Bakıcı tıbbi işlem yapmaz. Enjeksiyon, serum ve yara bakımı için hekimin yönlendirmesi ve sağlık personeli gerekir.
Evde yaşlı bakımı için resmî hizmetler: nereye sorulur?
Özel bakıcı ararken resmî hizmetleri de öğrenin. Resmî evde sağlık hizmeti ve belediyelerin evde bakım hizmetleri vardır. Kapsam ve şart yere ve kuruma göre değişir. Bu yüzden burada kesin bir hak ya da destek tutarı yazmıyoruz. Şu kurumlara sorun:
- Sağlık Bakanlığı evde sağlık birimi
- Oturduğunuz yerin belediyesi
- Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü
Başvururken üç şeyi öğrenin: hangi belge isteniyor, hizmet neleri kapsıyor, hangi işler aileye kalıyor. Aldığınız cevaba göre bakıcının görev listesini yeniden gözden geçirin. Resmî hizmet aldığınız günler ve işler bakıcının yükünü değiştirebilir.
Yazılı anlaşma: görevler, dinlenme, izin ve gece
Adayla görüşürken
Kimliğini görün. Daha önce hangi tür bakım işinde çalıştığını sorun, referans isteyin ve referansla gerçekten konuşun. Bakılan kişinin durumunu dürüstçe anlatın. Görüşmeyi mümkünse evde ve bakılacak kişinin yanında yapın.
Anlaşmaya ne yazılmalı?
- Görev listesi. Yapılacak işler tek tek yazılsın, tıbbi işlemlerin kapsam dışı olduğu da belirtilsin.
- Çalışma günleri ve saatleri. Başlangıç ve bitiş açık olsun.
- Dinlenme. Yatılı kalan kişinin de dinlenmeye ihtiyacı vardır. Gün içinde ne zaman dinleneceğini, o sırada kimin bakacağını yazın.
- İzin. Hangi gün izinli olacak? O gün aileden biri mi gelecek, yedek biri mi?
- Gece. Gece kalkmak işe dahil mi? Üst üste uykusuz geçen gecelerde ne yapılacak?
- Ücret ve ödeme. Tutar, ödeme günü ve ödeme yolu yazılsın. Ödemenin kaydı kalsın.
- Ayrılma. İki tarafın ne kadar önce haber vereceği konuşulsun, çünkü bakım aniden boşta kalmamalı.
Yasal süreleri burada yazmıyoruz. Dinlenme ve izin kurallarından emin değilseniz Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na sorun.
SGK: yaşlı bakıcısı için sigortayı kim yapar?
Evde çalışan için SGK ev hizmetleri bildirimi söz konusudur. Ayda 10 gün ve üzeri çalışan kişiyi işveren sigortalı yapar. Doğrudan çalıştırıyorsanız sorumluluk sizdedir. 10 günden az çalışan için ayrı bir usul vardır. Hangi bildirimin verileceğini ve primin nasıl ödeneceğini SGK’ya sorun. Bunun için bakıcının ayda kaç gün çalışacağını baştan belirleyin.
Şirket üzerinden bakıcı bulmak ile bakıcıyı doğrudan çalıştırmak aynı şey değildir. Farkı yazıyla netleştirin:
| Konu | Doğrudan çalıştırma | Şirket üzerinden |
|---|---|---|
| Sigorta | Sorumluluk sizdedir | Kimin yaptığını sözleşmeye yazdırın, belgesini isteyin |
| Anlaşma | Bakıcıyla yapılır | Tarafların kim olduğunu sorun, görev listesi eklensin |
| Ödeme | Bakıcıya yapılır | Rakamın neleri kapsadığını ve faturayı sorun |
| Bakıcı gelemezse | Yedek planı siz kurarsınız | Yerine kimin geleceğini yazdırın |
Bir aracı “sigorta bizde” derse bunu sözlü bilgi olarak bırakmayın. Hirovo üzerinden tanıştığınız kişiyle de sigortayı kimin yapacağını yazıyla netleştirin.
Yabancı uyruklu bakıcı için çalışma izni gerekir. Güncel usulü Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’ndan öğrenin. Adayın ya da aracının söylediğini kurumdan doğrulayın.
Bakılan kişinin onayı ve saygı dili
Bakıcı, annenizin ya da babanızın evine ve günlük hayatına girer. Bu yüzden karar yalnız çocukların kararı olmamalı. Mümkünse görüşmeye onu da katın. Kimin geleceğini onunla konuşun. Yemek, giyim ve banyo saati gibi kendi seçebileceği konuları ona bırakın.
Adayla saygı dilini de konuşun. Ona çocuk gibi hitap edilmesin. Yanındayken ondan başka biriymiş gibi söz edilmesin. Banyo ve tuvalette mahremiyetine özen gösterilsin. Bakım başladıktan sonra zaman zaman bakılan kişiyle baş başa konuşun, nasıl hissettiğini sorun.
Unutkanlık, kafa karışıklığı ya da demans gibi bir durum varsa hekime danışın. Bu yazı tanı koymaz. Bakımın nasıl yapılacağını, nelere dikkat edileceğini ve kararları nasıl almanız gerektiğini hekimle konuşun. Hekimin önerilerini bakıcıya da aktarın.
Özetle
Önce günlük ihtiyacı yazın ve bakıcının işi ile sağlık personelinin işini ayırın. Gece durumuna göre yatılı, gündüzlü ya da saatlik düzeni seçin. Her adaya aynı görev listesini verin, ücreti bu kapsamla karşılaştırın. Evi düşme riskine karşı hazırlayın, ilaç listesini ve 112 dahil acil numaraları görünür yere koyun. Evde sağlık ve belediye hizmetlerini kurumlara sorun. Görevleri, dinlenmeyi, izni ve geceyi yazılı hale getirin, sigortayı kimin yapacağını netleştirin. Bakılan kişinin onayını ve mahremiyetini en başından gözetin.
