Akıllı ev sistemleri denince çoğu kişinin aklına pahalı, tadilat isteyen ve karmaşık bir kurulum gelir. Oysa bugün evdeki tek bir prizi ya da tek bir odanın ışığını telefondan yöneterek başlamak da mümkün, bütün evi baştan kablolamak da. Asıl soru hangi cihazın daha iyi olduğu değil, evinizde neyin otomatik çalışmasını istediğiniz ve evinizin buna ne kadar hazır olduğudur.
Bu rehber Türkiye’de evine akıllı ev sistemi kurdurmayı düşünenler için yazıldı. Önce sistemin ne yaptığını ve hangi senaryoların kurulabildiğini, sonra kablolu ve kablosuz yolu, nötr hattı meselesini, internet kesilince ne olduğunu ve güvenliği anlatıyoruz. Rakam ve marka vermiyoruz; teklif alırken neyi sormanız gerektiğini sıralıyoruz.
Akıllı ev sistemleri nedir ve neler yapılabilir?
Akıllı ev, evdeki cihazların telefondan, sesli komutla ya da sizin belirlediğiniz kurallara göre kendiliğinden çalışmasıdır. Sistem birkaç parçadan oluşur: duvardaki anahtarların ya da prizlerin yerine takılan akıllı modüller, kapı, hareket ve sıcaklık sensörleri, motorlar ve bunların hepsini yöneten bir uygulama. Bazı sistemlerde evin içinde bir merkez birim de bulunur.
Gücü, cihazların birbirine bağlanabilmesinden gelir. Tek başına akıllı bir ampul yalnız uzaktan yanıp söner; bir kapı sensörüyle birlikte kullanıldığında gece kapı açılınca koridoru aydınlatır. Akıllı ev sistemleri örneklerini aşağıdaki tabloda senaryo olarak topladık.
| Alan | Örnek senaryo | Gereken cihaz | Kurulumda dikkat |
|---|---|---|---|
| Aydınlatma | Gün batınca salon ışığı yanar, geceleri koridor kısık açılır | Akıllı anahtar ya da ampul, isteğe bağlı hareket sensörü | Anahtar kutusunda nötr hattı var mı, lamba kısılabilir mi |
| Perde ve panjur | Sabah perdeler açılır, öğle sıcağında panjur iner | Perde ya da panjur motoru, kumanda modülü | Motor için elektrik hattı, rayın ve panjur kutusunun uygunluğu |
| Isıtma ve klima | Eve dönmeden kombi ya da klima çalışmaya başlar | Akıllı oda termostatı, klima için kızılötesi kumanda modülü | Kombinin termostat bağlantısı, servisin uyumluluk onayı |
| Priz ve cihazlar | Evden çıkınca ütü ve ısıtıcı prizleri kapanır | Akıllı priz ya da duvar içi priz modülü | Prizin taşıyacağı yük, ısıtıcı gibi yüksek güçlü cihazlar |
| Güvenlik | Kapı açılınca bildirim gelir, alarm kurulunca ışıklar söner | Kapı ve pencere sensörü, alarm paneli, kamera, akıllı kilit | Elektrik ve internet kesintisinde nasıl davrandığı |
| Su ve gaz | Su kaçağında bildirim gelir, vana kapanır | Su sızıntı sensörü, motorlu vana | Vananın tesisata uygunluğu; gaz hattına müdahale yetkili kişiye |
Hepsini bir anda kurmak zorunda değilsiniz. Çoğu ev en çok kullanılan iki üç senaryoyla başlar ve zamanla genişler. Bu yüzden ilk cihazları seçerken sonradan ekleyeceklerinizle aynı uygulamada çalışıp çalışmayacağını baştan düşünün.
Kablolu mu kablosuz mu: evinize göre iki yol
Akıllı ev sistemleri kurulumu iki ana yoldan yapılır ve hangisinin uygun olduğunu evinizin durumu belirler.
Kablolu sistem: tadilatta ya da yeni binada
Kaba inşaat ya da kapsamlı tadilat aşamasındaysanız, akıllı sistemi elektrik projesiyle birlikte planlamak en sağlam yoldur. Anahtarlara, perdelere ve sensörlere giden hatlar duvar içinden çekilir, cihazlar bir panoda toplanır. Kablosuz bağlantının çekmediği kalın duvarlı evlerde ve büyük metrekarede daha istikrarlı çalışır. Dezavantajı, bitmiş bir evde duvar açmayı gerektirmesi ve sonradan değişikliğin daha zor olmasıdır.
Kablosuz sistem: oturduğunuz evde
Mevcut evde en yaygın yol kablosuzdur. Akıllı prizler, ampuller, pilli sensörler ve var olan anahtar kutusuna takılan akıllı anahtarlarla duvar kırılmadan kurulum yapılır. Kiracıysanız taşınırken cihazları sökebilmeniz de bir avantajdır. Yine de duvardaki anahtarı ya da prizi değiştirmeden önce ev sahibine haber verin ve taşınırken eski parçaları geri takmayı konuşun.
Akıllı anahtarlarda nötr hattı meselesi
Kablosuz kurulumda en sık çıkan sorun budur. Akıllı anahtar, ışık kapalıyken de bağlantıda kalmak için sürekli az miktarda elektriğe ihtiyaç duyar ve çoğu model bunu nötr hattından alır. Türkiye’deki pek çok eski binada anahtar kutusuna yalnız faz ve lambaya giden hat gelir, nötr gelmez. Bu durumda üç yol vardır: nötrsüz çalışan bir model seçmek, kutuya nötr hattı çektirmek ya da modülü lamba tarafına yerleştirmek. Nötrsüz modellerde bazı lambalarda titreme ya da hafif ışıma görülebilir.
Anahtar kutusunu ve sigorta panosunu kendiniz açmayın. Akıllı anahtar, priz modülü ya da motor takılacak her noktada hattı ölçmeyi, sigortayı kapatmayı ve bağlantıyı yapmayı bir elektrikçiye bırakın. Eski tesisatta topraklama ya da kaçak akım rölesi eksikse bunu akıllı sistemden önce çözdürün. Yüksek güç çeken ısıtıcı, fırın gibi cihazları akıllı prize bağlamadan önce prizin bu yükü taşıyıp taşıyamayacağını sorun.
Evinizde elektrik tesisatıyla ilgili bir sorun varsa ya da hangi işin elektrikçiye ait olduğundan emin değilseniz elektrikçi çağırmadan önce okunacak rehberimize bakabilirsiniz.
Tek uygulama, uyumluluk ve internet kesilince ne olur?
Akıllı ev kuranların en sık yaşadığı hayal kırıklığı, her cihaz için ayrı bir uygulama kullanmak zorunda kalmaktır. Işıklar bir uygulamada, kombi başka birinde, kamera üçüncüsünde olunca senaryolar kurulamaz. Cihaz almadan önce şunları sorun:
- Tek uygulamadan yönetilebilir mi? Önerilen cihazların hepsi aynı uygulamada ve aynı senaryolarda kullanılabiliyor mu?
- Ortak standartlara uyuyor mu? Farklı üreticilerin cihazlarını birlikte çalıştıran ortak bağlantı standartlarını destekliyor mu? İleride başka bir cihaz eklemek isterseniz seçenekleriniz daralır mı?
- Merkez birim gerekiyor mu? Bazı sistemler bir merkez birim ister; bu birim hem bağlantıyı güçlendirir hem de internetsiz çalışmayı mümkün kılabilir.
- Bağlantı evin her yerine ulaşıyor mu? Kalın duvarlar ve katlar kablosuz bağlantıyı zayıflatabilir; gerekirse ek erişim noktası planlayın.
İnternet kesilince ne olacağı da baştan bilinmeli. Bazı cihazlar yalnız üreticinin internetteki sunucusu üzerinden çalışır; internet gidince uygulamadan kontrol edemezsiniz. Yerel ağda çalışan sistemlerde kurallar evin içinde işlemeye devam edebilir. Elektrik kesildiğinde ise modem ve merkez birim de kapanır. Kurulumdan önce kurulumcuya sorun: internet ve elektrik kesildiğinde ışıklar, kilit ve alarm nasıl davranıyor? Duvardaki anahtar her koşulda ışığı açıp kapatabilmeli, akıllı kilidin de mekanik bir açma yolu olmalı.
Güvenlik ve gizlilik: kamera, kilit ve şifreler
Akıllı ev, güvenlik cihazlarıyla birleştiğinde en çok işe yarar; ama ağa bağlı her cihaz aynı zamanda bir giriş kapısıdır. Alarm ve kamera tarafını ayrıntılı olarak ev alarm sistemi rehberinde ve güvenlik kamerası kurulumu rehberinde anlattık. Akıllı ev için şu alışkanlıklar temel:
- Varsayılan şifreleri ilk gün değiştirin. Hem cihazların hem modemin fabrika şifresini kullanmayın.
- Her hesaba ayrı, güçlü bir şifre verin. İki adımlı doğrulama varsa açın.
- Güncellemeleri yapın. Cihazların ve uygulamanın yazılım güncellemeleri güvenlik açıklarını kapatır.
- Ayrı ağ kullanın. Mümkünse akıllı cihazları misafir ağı gibi bilgisayarlarınızdan ayrı bir ağa alın.
- Hesapları kendi adınıza açın. Kurulumcu hesapları kendi adına açmasın; iş bitince yönetici yetkisini size devretsin ve kendi erişimini kapatsın.
Kameraları yalnız kendi alanınızı görecek biçimde yerleştirin. Komşunun kapısını, ortak alanı ya da sokağı kayıt altına almak hukuki sorun doğurabilir; apartmanda ortak alana cihaz takacaksanız yönetimle konuşun ve güncel kuralları doğrulayın.
Akıllı ev sistemi kim kurar?
Akıllı ev kurulumu çoğu zaman iki işin birleşimidir. Elektrik tarafı, yani anahtar kutusundaki bağlantılar, hat çekimi, pano ve topraklama, elektrikçinin işidir. Sistem tarafı, yani cihazların uygulamaya eklenmesi, senaryoların kurulması, ağ ayarları ve güncellemeler, akıllı ev sistemleri kurulumcusunun işidir. Bazı ustalar ikisini birlikte yapar; bazı işlerde iki kişi birlikte çalışır.
Keşfe gelen kişiye şunları sorun: hangi bağlantıları kendisi yapacak, hangileri için elektrikçi gerekecek, programlama ve senaryo kurulumu dahil mi, sonradan yeni cihaz eklenirse ya da bir senaryo bozulursa destek nasıl verilecek. Kombi ve gaz hattıyla ilgili bağlantılar için kombinin yetkili servisinin onayını alın.
Dizinde akıllı ev sistemleri kurulumu yapan profillere bakabilirsiniz. Bu meslekte kayıtlı profil her yerde bulunmayabilir. Kurmak istediğiniz senaryoları, oda sayısını ve anahtar kutusunun fotoğrafını hazır tutun.
Akıllı ev kurulumcularına bakın →Dizinde size uygun bir profil bulamazsanız işi anlatan bir hizmet talebi oluşturabilirsiniz, ancak bu bir teklif garantisi değildir.
Akıllı ev sistemleri maliyeti neye göre değişir?
Akıllı ev sistemleri fiyatı tek bir paketle okunamaz, çünkü iki ev aynı kapsamı istemez. Tutarı şu kalemler belirler:
- Kapsam. Kaç oda, kaç anahtar, kaç perde ya da panjur motoru, hangi sensörler ve güvenlik cihazları?
- Kablolu ya da kablosuz. Duvar içi hat çekimi ve pano işi, kablosuz kuruluma göre farklı bir işçilik doğurur.
- Tesisatın durumu. Anahtar kutularına nötr hattı çekilmesi, topraklama ya da kaçak akım rölesi eksiği ek iş getirebilir.
- Merkez birim ve ağ. Merkez birim, ek erişim noktası ya da modem değişikliği gerekip gerekmediği.
- Programlama. Cihazların kurulumu, senaryoların yazılması ve size uygulamanın gösterilmesi teklife dahil mi?
- Sonraki destek. Yeni cihaz ekleme, arıza ve senaryo değişikliği için ayrı ücret mi alınıyor?
Teklifleri karşılaştırırken herkese aynı senaryo listesini verin ve her cihazı, işçiliği ve programlamayı ayrı satırlarda yazılı isteyin. Düşük görünen bir teklif programlamayı ya da elektrik işini kapsamıyor olabilir. Yeni cihazlar için garanti belgesini ve faturayı isteyin, ikisini birlikte saklayın.
Özetle
Akıllı ev sistemi kurmadan önce evde neyin otomatik çalışmasını istediğinizi yazın ve iki üç senaryoyla başlayın. Tadilattaysanız kablolu, oturduğunuz evdeyseniz kablosuz yol daha uygundur. Akıllı anahtar için anahtar kutusunda nötr hattı olup olmadığını elektrikçiye ölçtürün. Cihazların tek uygulamadan yönetilebildiğini ve internet ile elektrik kesildiğinde nasıl davrandığını önceden öğrenin. Şifreleri değiştirin, hesapları kendi adınıza açın. Maliyeti kapsam, tesisat, programlama ve sonraki destekle birlikte değerlendirin.