Jeneratör çoğu zaman unutulan bir cihazdır. Elektrik kesilmediği sürece köşede durur, kesildiği gün ise çalışması beklenir. Bakımı yapılmayan bir jeneratör tam da o gün sorun çıkarır: akü marşa yetmez, yakıt bayatlamıştır ya da motor bir süre çalışıp durur. Jeneratör bakımı bu yüzden arızayı beklemeden, takvime bağlı yapılan bir iştir.
Bu rehber Türkiye’de evinde, işyerinde ya da sitesinde jeneratör bulunanlar için yazıldı. Taşınabilir ve sabit jeneratör arasındaki farkı, bakımda neler yapıldığını, güvenlik kurallarını, sitede masrafın kime düştüğü sorusunu ve servis seçerken sorulacakları anlatıyoruz. Rakam ve marka vermiyoruz; bakım aralığı ve fiyat kendi jeneratörünüze ve teklifin içeriğine göre değişir.
Taşınabilir jeneratör ile sabit jeneratör aynı bakımı istemez
Evlerde ve küçük işyerlerinde kullanılan taşınabilir jeneratörler genellikle benzinlidir. Elektrik kesildiğinde elle çalıştırılır, cihazlar ona doğrudan ya da uygun bir bağlantıyla takılır. Bakımlarının bir kısmını kullanıcı kılavuza bakarak yapabilir: yağ seviyesi, hava filtresinin temizliği, yakıtın durumu.
Sitelerde, apartmanlarda, fabrikalarda ve hastane gibi binalarda kullanılan sabit jeneratörler ise çoğunlukla dizeldir. Elektrik kesilince otomatik devreye girer, bir transfer panosu üzerinden binanın tesisatına bağlıdır ve soğutma sistemi, aküsü, kontrol panosu olan büyük bir motordur. Bu jeneratörlerin bakımını yetkin bir jeneratör teknisyeni yapmalıdır; işin içinde hem motor hem elektrik tesisatı vardır.
Jeneratör bakımında neler yapılır?
Jeneratör bakımı nasıl yapılır sorusunun cevabı üreticinin bakım planındadır. Plan her kalem için bir aralık verir ve bu aralık çoğu zaman hem çalışma saatine hem takvime bağlıdır. Aşağıdaki tablo periyodik bakımda genellikle hangi kalemlere bakıldığını özetliyor; sürelerini kendi jeneratörünüzün kılavuzundan okuyun.
| Kalem | Neye bakılır | Neden önemli |
|---|---|---|
| Motor yağı ve yağ filtresi | Seviye, renk, değişim zamanı; üreticinin önerdiği yağ türü | Eskimiş yağ motoru korumaz, aşınmayı hızlandırır |
| Yakıt ve yakıt filtresi | Depodaki yakıtın yaşı, su ve tortu, filtre, hortumlar | Bayat ya da kirli yakıt çalıştırmayı zorlaştırır, enjeksiyonu bozabilir |
| Hava filtresi | Toz ve tıkanıklık, temizlik ya da değişim | Tıkalı filtre motoru boğar, güç düşer |
| Akü | Şarj durumu, kutup başlarında oksitlenme, şarj redresörü | Sabit jeneratörlerin en sık çalışmama sebebi zayıf aküdür |
| Soğutma sistemi | Soğutma sıvısı seviyesi, radyatör, kayış ve hortumlar, ön ısıtıcı | Hararet yapan motor durur ya da hasar görür |
| Egzoz hattı | Sızıntı, bağlantılar, çıkışın yönü | Sızan egzoz gazı kapalı alana dolabilir |
| Kontrol ve transfer panosu | Uyarı kayıtları, sensörler, otomatik devreye girme | Jeneratör sağlam olsa bile pano çalışmazsa bina elektriksiz kalır |
| Yük testi | Jeneratörün gerçek bir yük altında çalıştırılması | Boşta çalışan motor sorunlarını göstermeyebilir |
Tabloyu bir kontrol listesi olarak kullanın. Servis geldiğinde hangi kalemlerin yapıldığını tek tek sorun ve bakım formuna işlenmesini isteyin. Değişen parçaların eskisini görmek de hakkınızdır.
Jeneratör bakımı ne kadar sürede yapılır?
Bakım aralığını üretici belirler. Az çalışan bir jeneratör de bakımsız kalmamalıdır: yakıt zamanla bozulur, akü kendiliğinden boşalır, lastik parçalar kurur. Bu yüzden pek çok üretici çalışma saati dolmasa bile belirli bir takvim aralığında bakım ister. Sabit jeneratörlerde ayrıca düzenli aralıklarla kısa bir deneme çalıştırması önerilir; bunun nasıl ve ne sıklıkla yapılacağını servisinizle konuşun.
Taşınabilir jeneratörde kendi yapabilecekleriniz
Taşınabilir jeneratörde bazı kontrolleri kılavuza bakarak kendiniz yapabilirsiniz. Her kullanımdan önce yağ seviyesine bakın ve jeneratörü düz bir zeminde çalıştırın. Hava filtresini kılavuzun tarif ettiği şekilde temizleyin. Uzun süre kullanmayacaksanız yakıtı nasıl saklayacağınızı ya da boşaltacağınızı kılavuzdan öğrenin; depoda aylarca bekleyen yakıt karbüratörü tıkayabilir. Jeneratörü kuru, havalandırılan ve yaşam alanından ayrı bir yerde saklayın. Arada bir kısa süre çalıştırmak, kesinti günü sürprizle karşılaşmamanın en basit yoludur.
Servisi beklemeden çağırmanız gereken belirtiler
- Zor çalışma ya da hiç çalışmama. Akü, yakıt ya da marş sistemi kontrol edilmelidir.
- Siyah ya da beyaz yoğun duman. Yanma, yakıt ya da soğutma sorununa işaret edebilir.
- Hararet ve uyarı ışıkları. Panoda tekrarlayan bir uyarı varsa jeneratörü zorlamayın.
- Dalgalanan elektrik. Lambaların titremesi ya da cihazların kapanması, voltaj ya da frekans sorununu gösterebilir; hassas cihazları korumak için jeneratörü kontrol ettirin.
- Yakıt ya da yağ kokusu, sızıntı. Jeneratörü durdurun ve yangın riskine karşı yakını boşaltın.
Güvenlik: karbonmonoksit ve şebekeye geri besleme
Jeneratörle ilgili en ağır kazalar bakımsızlıktan değil, yanlış kullanımdan çıkar. İki konuyu özellikle bilin.
Karbonmonoksit. Jeneratör egzozu renksiz ve kokusuz bir gaz olan karbonmonoksit içerir. Taşınabilir jeneratörü evin içinde, garajda, bodrumda, kapalı balkonda ya da açık bir pencerenin yakınında çalıştırmayın; kapıyı açmak yeterli değildir. Jeneratörü açık havada, binadan uzakta ve egzozu yaşam alanına bakmayacak şekilde kurun. Evde karbonmonoksit dedektörü bulundurun. Baş ağrısı, baş dönmesi, bulantı ya da uyku hali hissederseniz hemen temiz havaya çıkın ve 112’yi arayın.
Geri besleme. Jeneratörü evin tesisatına bir prizden ters kabloyla ya da sigorta kutusuna gelişigüzel bağlamak çok tehlikelidir. Böyle bir bağlantıda jeneratörün ürettiği elektrik şebekeye geri gidebilir; hattı onaran görevliler, komşular ve sizin cihazlarınız risk altına girer. Elektrik geri geldiğinde jeneratör de zarar görebilir. Jeneratör binanın tesisatına bağlanacaksa bunu bir transfer anahtarı ya da transfer panosu üzerinden, yetkin bir elektrikçi yapmalıdır. Tesisatla ilgili bir işte kimi çağıracağınızı elektrikçi çağırmak rehberinde anlattık.
Yakıt eklerken jeneratörü kapatın ve motorun soğumasını bekleyin. Yakıtı onaylı bir bidonda, yaşam alanının dışında ve ısı kaynaklarından uzakta saklayın. Islak zeminde ya da yağmur altında jeneratöre ve kablolara dokunmayın.
Sitede jeneratör bakımı kiracıya mı aittir?
Sitelerde ve apartmanlarda jeneratör ortak bir tesistir ve masrafı ortak gider olarak paylaştırılır. Paylaşımın nasıl yapılacağını sitenin yönetim planı ve kat malikleri kurulunun kararları belirler. Kiracı ile ev sahibi arasında kimin ne ödeyeceği ise ayrı bir sorudur ve kira sözleşmesine bağlıdır.
Genel çerçevede bir ayrım yapılır:
- Olağan giderler. Periyodik bakım, yakıt, küçük onarımlar ve işletme giderleri çoğu zaman aidat içinde yer alır ve kullanan tarafından, yani kiracı tarafından ödenir.
- Demirbaş ve yenileme giderleri. Jeneratörün değişmesi, büyük bir motor revizyonu ya da yeni jeneratör alımı gibi harcamalar mülkün değerini ilgilendirir ve çoğunlukla mal sahibine düşer.
Bu çerçeve kesin bir hüküm değildir; sözleşmede farklı bir hüküm olabilir ve bir harcamanın hangi gruba girdiği her zaman açık değildir. Aidatta jeneratör için ayrı bir kalem görüyorsanız yönetimden dökümünü yazılı isteyin. Anlaşmazlık büyürse bir hukukçuya danışın.
Jeneratör servisi nasıl seçilir?
Jeneratör bakımı yapan firmalar ve bağımsız teknisyenler arasında seçim yaparken şu soruları sorun:
- Hangi tür jeneratörde deneyimli? Benzinli taşınabilir jeneratör ile büyük dizel jeneratör farklı uzmanlık ister. Sizin jeneratörünüzün türünü ve gücünü söyleyin.
- Parça ve yağ. Üreticinin önerdiği yağ ve filtreleri mi kullanacak? Garanti süresi içindeyseniz bakımın garanti koşulunu bozup bozmadığını sorun.
- Bakım formu. Yapılan işleri, ölçümleri ve değişen parçaları yazan bir form bırakacak mı?
- Yük testi ve transfer panosu. Sabit jeneratörde bunlar bakıma dahil mi?
- Arıza desteği. Elektrik kesintisinde jeneratör çalışmazsa nasıl ulaşılır? Yıllık bakım sözleşmesi bunu kapsıyor mu?
Dizinde jeneratör teknisyeni profillerine bakabilirsiniz. Bu meslekte kayıtlı profil her yerde bulunmayabilir. Jeneratörün türünü, gücünü, son bakım tarihini ve panodaki uyarıları hazır tutun.
Jeneratör teknisyenlerine bakın →Dizinde size uygun bir profil bulamazsanız işi anlatan bir hizmet talebi oluşturabilirsiniz, ancak bu bir teklif garantisi değildir.
Jeneratör bakımı fiyatları neye göre değişir?
Jeneratör bakımı fiyatları tek bir listeyle okunamaz. Tutarı şu kalemler belirler:
- Jeneratörün türü ve gücü. Küçük benzinli bir jeneratör ile büyük bir dizel jeneratörün bakımı aynı iş değildir.
- Değişen parçalar. Yağ, yağ filtresi, yakıt filtresi, hava filtresi, soğutma sıvısı, kayış ve akü teklife ayrı ayrı yazılmalıdır.
- Testler. Yük testi ve transfer panosu kontrolü dahil mi, ayrıca mı ücretlendiriliyor?
- Arıza ve onarım. Bakım sırasında çıkan bir arıza ayrı bir iştir; onarıma başlamadan önce yazılı onay istenmeli.
- Gidiş ve acil çağrı. Gidiş ücreti ayrı mı, mesai dışı çağrıda fark var mı?
- Bakım sözleşmesi. Yıllık sözleşme kaç ziyareti, hangi kalemleri ve arıza desteğini kapsıyor?
Teklifleri karşılaştırırken herkese aynı bilgiyi verin ve kapsamı yan yana koyun. Düşük görünen bir teklif yalnız yağ değişimini, yüksek görünen bir teklif ise filtreleri, testi ve arıza desteğini kapsıyor olabilir. İşçiliği ve malzemeyi ayrı ayrı yazılı isteyin, faturayı ve bakım formunu saklayın.
Özetle
Jeneratör bakımını arıza beklemeden, üreticinin bakım planına göre yapın; az çalışan jeneratör de bakım ister. Bakımda yağ ve filtreler, yakıt, akü, soğutma sistemi, egzoz, kontrol ve transfer panosu kontrol edilir, sabit jeneratörlerde yük testi yapılır. Jeneratörü asla kapalı alanda çalıştırmayın ve tesisata yalnız transfer anahtarı üzerinden, yetkin bir elektrikçiyle bağlayın. Sitede masrafın kime düştüğünü kira sözleşmeniz ve yönetim planı belirler. Servis seçerken deneyimi, kullanılacak parçaları, bakım formunu ve arıza desteğini sorun; teklifleri kalem kalem karşılaştırın.