Kartvizitiniz bitti, düğün tarihi belli ya da fuar yaklaşıyor. Elinizde belki bir logo var, belki yalnız bir fikir. Bayrampaşa grafik tasarım ve baskı işi için arayışa başladığınızda tasarımcı da matbaa da yakın görünür. Asıl soru, zincirin hangi halkasından başlayacağınızdır.
Bu yazı kartvizit, davetiye, katalog, etiket, poşet ya da tabela yaptıracak küçük işletmeler ve etkinlik sahipleri için. Kimden başlanır, hangi baskı yöntemi sorulur, dosya nasıl hazırlanır, prova nasıl onaylanır, neler yazılı kalmalıdır: hepsini sırayla anlatıyoruz.
Bayrampaşa grafik tasarım işinde üç halka
Bayrampaşa, İstanbul’un Avrupa yakasında sanayi ile konutun iç içe olduğu bir ilçe. Matbaacılar Sitesi de burada. Bu yüzden baskı atölyeleri ve küçük reklam işletmeleri yakındır. Küçük üreticiler, atölyeler ve toptancılar kartvizit, katalog, etiket, poşet ve tabela gibi işler için tasarımcı ve baskıcıyla birlikte çalışır.
Yakınlık işi kolaylaştırır ama sonucu tek başına belirlemez. Her baskı işi üç halkadan geçer. Tasarımda ne söyleneceğine ve nasıl görüneceğine karar verilir. Baskıya hazırlıkta ekrandaki görsel, makinenin işleyeceği dosyaya dönüşür. Baskıda ise dosya kâğıda, kumaşa ya da poşete geçer.
Bir halkadaki eksik bir sonrakinde ortaya çıkar. Düşük çözünürlüklü logo ekranda düzgün görünür, baskıda bulanık çıkabilir. Yanlış yazılmış telefon numarası bütün kartlarda aynı kalır. Dosya atölyeye ulaştığında onu dijital baskı operatörü ya da matbaanın üretim şefi işler. Teknik soruları doğrudan onlara sorabilirsiniz.
Atölye ya da toptancıysanız katalog, etiket ve poşet aynı ürünün parçasıdır. Logo, renk ve ürün bilgisi birbirini tutmalıdır. Bunları baştan aynı dosya düzeniyle planlarsanız sonraki siparişler kolaylaşır. Etkinlik sahibiyseniz iş tektir ve tarih bellidir; davetiyede yeniden baskıya zaman kalmayabilir.
Önce tasarımcı mı, önce matbaa mı?
Ayrım basit: baskıya hazır dosyanız varsa matbaaya gidin, yoksa önce tasarımı çözün. Ekran görüntüsü ya da mesajlaşma uygulamasından gelen bir logo hazır dosya sayılmaz.
Matbaanın tasarımı ve bağımsız tasarımcı
Bazı matbaalar baskı siparişiyle birlikte “ücretsiz tasarım” sunabilir. Tek seferlik bir davetiye için bu yeterli olabilir. Ama önce şunu sorun: dosya kimde kalacak? Tasarım baskıya bağlıysa başka bir matbaaya geçtiğinizde dosyayı alamayabilirsiniz.
Bağımsız tasarımcıya tasarım için ayrı ödeme yaparsınız. Buna karşılık kaynak dosya teslimini yazılı kararlaştırdıysanız dosyayı istediğiniz baskıcıya götürebilirsiniz. Logo ya da uzun süre kullanacağınız katalog gibi işlerde bu fark önem kazanır.
Tasarımcıya kısa bir not verin: işin amacı, kime hitap ettiği, logo ve beğendiğiniz örnekler. Metni son hâliyle gönderin, çünkü metin değiştikçe revizyon hakkınız erir. İlk görüşmede şunları sorun:
- Benzer bir iş örneğiniz var mı, bu örnek sizin işiniz mi?
- Baskıya hazır dosyayı kim hazırlayacak, matbaayla kim konuşacak?
- Faturalı çalışıyor musunuz?
Matbaacılar Sitesi’ne giderken
Bayrampaşa Matbaacılar Sitesi’ne gitmeden önce dükkânı değil, işi seçin. Yanınızda şunlar olsun:
- Ne basılacağı ve yaklaşık adet.
- Baskıya hazır dosya, yoksa metin ve taslak.
- Beğendiğiniz bir örnek.
- Teslim almanız gereken tarih.
Aynı kâğıt ya da malzemede basılmış numune isteyin. Doku ve renk ekrandan anlaşılmaz. Birden fazla yerden teklif alıyorsanız hepsine aynı bilgiyi verin; yoksa teklifleri karşılaştıramazsınız.
Dijital baskı mı, ofset mi? İşe göre yöntem
İlke şu: az adette dijital baskı, çok adette ofset öne çıkar. Ofset baskıdan önce kalıp hazırlığı ister ve bu maliyet adet arttıkça dağılır. Dijital baskıda kalıp hazırlığı yoktur, bu yüzden az adette ve kısa sürede avantajlı olabilir. Eşik ise işe, malzemeye ve atölyeye göre değişir. Bu yüzden emin değilseniz teklifi iki yöntem için de isteyin.
| İş türü | Konuşulabilecek yöntem | Önce ne sorulur |
|---|---|---|
| Kartvizit | Dijital ya da ofset | Kâğıt ve kaplama numunesi var mı, tek yüz mü çift yüz mü? |
| Davetiye | Dijital ya da ofset; özel işlemler atölyeye göre değişir | Zarf dahil mi, seçtiğim kâğıda baskı mümkün mü, prova ne zaman gelir? |
| Katalog | Az adette dijital, çok adette ofset | Sayfa sayısı ve cilt türü süreyi nasıl etkiler, basılı prova var mı? |
| Etiket | Dijital, ofset ya da atölyenin önerdiği başka yöntem | Hangi yüzeye yapışacak, suya ya da soğuğa dayanmalı mı, rulo mu tabaka mı? |
| Poşet | Serigrafi ya da malzemeye uygun başka yöntem | Poşet malzemesi ne, renk sayısı işi nasıl etkiler, en düşük sipariş miktarı nedir? |
| Tişört | Serigrafi, DTF ya da kumaşa dijital baskı | Kumaş türü ne, yıkamaya dayanımı nasıl, az adet mümkün mü? |
| Branda ve tabela | Geniş format dijital; sert yüzeyde UV baskı | İç mekân mı dış mekân mı, kesim ve montaj dahil mi? |
Baskıya hazır dosya: matbaa sizden ne ister
Dosya şartlarını atölyeden yazılı alın ve tasarımcınıza iletin. Ayarlar atölyeye göre değişebilir. Konuşmanız gereken başlıklar şunlar:
- Vektör logo. Vektör dosya büyütüldüğünde bozulmaz. Piksel tabanlı logo büyüdükçe bulanıklaşır.
- Yüksek çözünürlük. İnternetten alınmış küçük bir görsel ekranda iyi görünse de baskıda kötü çıkabilir.
- CMYK ve renk farkı. Ekran ışıkla, baskı mürekkeple çalışır. Bu yüzden ekrandaki renk kâğıtta aynı çıkmaz. Dosya CMYK modunda hazırlanır; kurumsal renginiz önemliyse basılı prova isteyin.
- Taşma payı. Kesimde küçük kaymalar olabilir. Kenara kadar uzanan renk ya da görsel için taşma payı bırakılır, önemli yazılar kenardan içeride tutulur.
- Font. Yazı tipi dosyaya gömülür ya da eğriye çevrilir, yoksa başka bilgisayarda yazı kayabilir. Fontun ticari kullanım iznini de sorun.
- PDF. Atölyenin istediği PDF ayarını sorun. Düzenlenebilir kaynak dosya ayrı bir dosyadır; PDF onun yerine geçmez.
Prova ve onay: hata kimin üstünde kalır
Prova, işin son hâlini baskıdan önce görme şansınızdır. Ekran provası yazıyı ve yerleşimi gösterir. Rengi görmek için basılı prova gerekir. Onayı sözlü vermeyin. E-posta ya da mesajla yazılı verin, basılı provanın fotoğrafını da saklayın.
Provada doğru olup baskıda bozulan iş ile sizin onayladığınız provadaki yazım hatası aynı şey değildir. İlkinde elinizde gösterecek bir prova olur. İkincisinde yeniden baskının masrafı size kalabilir. Bu ayrımı sipariş verirken yazılı netleştirin.
İmla kontrolünü tek kişiye bırakmayın. Davetiyede tarih, gün, saat ve adresi; kartvizitte ad, unvan, telefon ve e-postayı başka birine de okutun. Telefon numarasını arayıp deneyin.
Hirovo dizininde Bayrampaşa’da bu meslekte kayıtlı profil var ama henüz azdır, liste büyüyor. Hirovo kimlik, yetki ve yorum doğrulamaz. Örnek işleri ve faturayı siz sorun.
Bayrampaşa'daki grafik tasarımcıları görün →Bayrampaşa grafik tasarım anlaşmasında yazılı olacaklar
Küçük bir iş için sözleşme abartılı gelebilir. Oysa net bir e-posta ya da mesaj yazışması bile sonradan işe yarar. Şunlar yazılı kalsın:
- Kapsam: hangi işler, hangi ölçü ve biçimlerde teslim edilecek.
- Revizyon sayısı: kaç düzeltme dahil, sonrası nasıl ücretlendirilecek.
- Kaynak dosya: düzenlenebilir dosya size teslim edilecek mi.
- Kullanım hakları: tasarımı hangi işlerde, ne kadar süre kullanabileceksiniz.
- Teslim şartı: tarih, teslim yeri ve gecikirse ne yapılacağı.
- Fatura ve yazılı sipariş: adet, malzeme, tutar ve teslim tarihi sipariş yazısında dursun; ödemenin faturasını alın.
Hazır şablon ve internetten görsel
Hazır şablon hızlıdır ama aynı görünüm başka işletmelerde de çıkabilir. İnternette bulunan bir fotoğraf, çizim ya da font, kullanım izni verildiği anlamına gelmez. Başkasının eserini izinsiz kullanmak 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu açısından risk doğurur. Tasarımcıya görsellerin ve fontların kaynağını sorun, cevabı yazılı alın.
Marka tescili ayrı iş
Logo tasarlatmak, onu tescil ettirmek demek değildir. Marka tescili için Türk Patent ve Marka Kurumu’na sorun.
Davetiyeyi kendi düğününüz için yaptırıyorsanız tüketici sayılabilirsiniz. Anlaşmazlıkta 6502 sayılı Kanun ve Tüketici Hakem Heyeti gündeme gelebilir. Sizin durumunuza uyan yolu yerel makamdan öğrenin.
Matbaa ve tasarım fiyatını ne belirler
Bu yazıda rakam vermiyoruz, çünkü fiyat işin kendisine bağlıdır. Teklifleri karşılaştırmak için şu kalemlere bakın:
- Tasarım: sıfırdan mı, mevcut logo üzerinden mi; revizyon ve kaynak dosya teslimi dahil mi.
- Baskı yöntemi ve adet: dijital, ofset, serigrafi, UV ya da DTF.
- Malzeme: kâğıt türü ve kalınlığı, poşet malzemesi, kumaş ya da branda.
- Renk ve son işlem: renk sayısı, kaplama, yaldız, özel kesim, cilt.
- Prova: basılı prova ayrı mı ücretlendiriliyor.
- Süre ve teslim: acil iş, paketleme, kargo ya da montaj.
Aynı dosya, aynı adet ve aynı malzeme üzerinden yazılı teklif isteyin. Düşük görünen bir teklifte hangi kalemin dışarıda kaldığına bakın.
Düğün ve fuar tarihini kaçırmamak
Etkinlik tarihi değişmez, ama baskı süresi değişebilir. Takvimi sondan başa kurun: etkinlik günü, dağıtım günü, baskının teslim günü, prova onayı, tasarım onayı. Her aşamanın arasına tampon koyun. Revizyon, malzeme temini ya da atölyenin yoğunluğu süreyi uzatabilir.
Teslim tarihini atölyeye söylemek yetmez; yazılı alın. Tarih kaçarsa ne yapılacağını da baştan konuşun. Davetiye ya da fuar kataloğu tarihten sonra gelirse işinize yaramaz. Son güne kalmış bir işi kabul eden atölyeye provayı ne zaman göreceğinizi özellikle sorun.
Özetle
Bayrampaşa’da baskı işini sırayla kurun. Hazır dosyanız yoksa önce tasarımı çözün, dosyanın kimde kalacağını yazılı netleştirin. Matbaaya işi ve dosyayı hazır götürün, numune isteyin, emin değilseniz dijital baskı ve ofset için ayrı teklif alın. Provayı yazılı onaylayın, imlayı başkasına da okutun. Revizyon, kaynak dosya, kullanım hakları, teslim tarihi ve fatura yazılı kalsın. Tarihi olan işte tampon bırakın.
